GROTE MARKT


Gelegen langs de oude handelsweg die de stad oversteekt en het hertogelijk paleis van Coudenberg  met de Zenne verbond, de "Nedermerckt" schijnt in het begin een moerassige zone omringd door zandbanken te zijn waarop beetje bij beetje winkels en woningen zich bouwen.

De teksten van het begin van XIIIde eeuw brengen aan het licht de installatie van een eerste groep gebouwen bestaande uit een Broodhuis, een Lakenhuis en een Vleeshuis op het eilandje dat door het plein, de Grasmarkt, de Haringenstraat en de huidige Vlees-en-broodstraat wordt afgebakend. Het plein is dan door houten huizen en verschillende patriciŽrwoonplaatsen in steen (de "steenen") omringd. Twee van deze gebouwen, gelegen op de plaats van de linkervleugel van het toekomstige Stadhuis, worden door de Schepenen aan het begin van XIVde eeuw onteigend teneinde er de gemeentediensten te plaatsen, terwijl de Amman, vertegenwoordiger van de hertog van Brabant in de stad, woont in een klein houten huis aan de hoek van de Sterstraat.

In 1353 onderneemt de stad de bouw van een nieuwe Lakenhuis in de Vruntstraat, achter de twee onteigende "steenen". Ondanks het bestraten van de aangrenzende straten en de onteigening van de huizen gelegen tussen de Heuvelstraat en de Haringenstraat om de Markt te regelen, wordt deze op dat moment van een onregelmatig naast elkaar geplaatste wisselende gebouwen vaak omgeven door bijlagen en tuinen gevormd. Men zal het begin van XVde eeuw moeten wachten om van de esthetische uitwerking getuige te zijn van wat mettertijd het voornaamste economische en politieke centrum van de belangrijkste stad van Nederland is geworden.

De bouw van de linkervleugel van het Stadhuis wordt in 1402 aan Jacques Van Thienen toevertrouwd. Geworden het symbool van de bevolking in zijn geheel na de verdeling van de macht tussen het patriciaat en de beroepen in 1421, wordt het gebouw door een tweede vleugel tussen 1444 en 1450 voltooid, vervolgens door een monumentale toren van 1449 tot 1454, die op de plaats van het antiek middeleeuwse belfort door Jan Van Ruysbroeck wordt gebouwd. Het 5 meter hoge standbeeld in koper die Sint-Michiels die de duivel verpletteren vertegenwoordigen, verwezenlijkt door Martin Van Rode, aan de top van de pijl in 1454 wordt gehesen.

De gilden, die een actieve deelname aan het gemeentebeleid hebben verkregen en hun economische macht dank zij de frequente verblijven van het hof van de hertogen van BourgondiŽ zien toenemen, vestigen zich snel rond het nieuwe Stadhuis. De vettewariŽrs bezetten "den Cruywagen", de kuipers "den Sack", de schippers "den Horen", de garen-en-bandverkopers "den Vos", de gilde van de "Vier Kronen" (beeldhouwers, steenhouwers, metselaars en leidekkers) "de Heuvel" en de timmerlieden "de Tinnepot".

Nemend in hand de organisatie van het geheel van het plein, onteigent de Magistraat (de zeven Schepenen) in 1441 de eigendommen gelegen in de oostelijke kant en, in overeenstemming met de Vier Kronen en de timmerlieden, laat hij zes identieke huizen in steen bouwen die door een onafgebroken balustrade worden bekroond. De centrale overheid geeft blijk op zijn beurt van zijn symbolische invloed op de Markt door Antoine Keldermans de Jongere een gebouw van prestige, het Huis van de Hertog, te laten bouwen vanaf 1504, tegenover het Stadhuis op de plaats van de oude Laken- en Broodhuis. Henri Van Pede, de architect van het Stadhuis van Oudenaarde, overnam de aflossing van de werkzaamheden die omstreeks 1536 eindigden. Wanneer Keizer Karel koning van Spanje werd, verandert het van naam om "s Conincxhuys" te worden. In 1644 is de westelijke kant van nieuwe barokke voorgevels in steen voorzien, terwijl de noordelijke en zuidelijke kanten nog een meerderheid van huisjes in hout bezitten die met gotische, renaissance of barokke puntgevels worden onderbroken.

De 13, 14 en 15 augustus 1695, werpt een stortvloed van vuur zich op het centrum van Brussel. Dit bombardement, dat door de koning van Frankrijk Louis XIV wordt bevolen in de hoop op het beleg van de citadel van Namen te zien opbreken, zal de hoofdstad van zuidelijk Nederland in de as leggen. De Franse troepen die door FranÁois van Neufville, hertog van Villeroy, maarschalk van Frankrijk, worden besteld, doen de vijandelijkheden op 13 augustus tussen zes en zeven uur 's avonds losbarsten vanaf de heuvels van Molenbeek. Na enkele uren van onafgebroken schieten, omhullen de vlammen het geheel van de Grote Markt en de houten huizen die het omgeven. Het vuur bereikt het Stadhuis en het Koningshuis tegen twee uur 's ochtends.

Wanneer de batterijen van de Maarschalk van Villeroy tenslotte zwijgen, te midden van de dag van 15 augustus, het centrum van de stad slechts nog een reusachtige vuurzee is. Gelegen op het centrum van het rampgebied, wordt de Grote Markt bijna volkomen vernietigd: enkel de muren en de toren van het Stadhuis nog bestaan - dat als doelwit voor de Franse artilleristen diende - evenals het geraamte van het Koningshuis en het lagere deel van de huizen in steen van de westelijke kant. Buiten de eerste niveaus van "den Cruywagen", "den Sack" en "de Wolf", moeten de eenendertig huizen van de plaats volledig weer opgebouwd worden.

In februari 1696 keurt de Stad een project van de architect Willem De Bruyn goed die onder een enige voorgevel de zes eigendommen van de kant verzamelt. De reeks van bustes van de vroegere hertogen van Brabant die op de eerste verdieping wordt geplaatst zal aan het gebouw zijn volksnaam van "Huis der Hertogen van Brabant" geven. Een tweede project van uniforme voorgevel bestemd voor de eigendommen gelegen aan de rechterkant van het Koningshuis zal niet slagen, ondanks een beschikking van 24 april 1697 die een algemene controle van de voorgevels door de gemeenteautoriteiten oplegt.

De verwonderlijke samenhang tussen het gotische Stadhuis en de twee eeuwen en half ouder voorgevels toont een intuÔtieve aansluiting aan een esthetica die het hoogtepunt van de economische macht van de gilden had zien, en die door het gemeentehuis symbool van de autonomie van de burgerij tegenover de totalitaire besluiteloosheid van de gouverneur bleef. Behalve een rechtstandigheid van gotische inspiratie, ontwikkelt elke voorgevel een onmetelijke individualisme dat van alle stilistische vormen van die tijd gebruik maakt: italianiserende variaties op het thema van de puntgevel aan "den Sack", strikt gebruik van het klassieke vocabulaire aan "de Wolf", naturalisme van Italiaanse barokstijl aan "den Horen", versiering in Franse stijl aan "den Vos". Het enige huis dat zich van deze esthetica onderscheid, "de Swane", werd te midden van de gilden voor een rijke buitenlandse handelaar, Pierre Fariseau, opgebouwd.

Deze overdaad aan stijlen geeft minder de diversiteit van architecten weer dan een verlangen van differentiatie dat reeds in de persistentie van de individuele puntgevel geschilderd van sprekende uithangborden wordt ontmoet. De weelderige voorgevels van de gildenhuizen contrasteren echter met de achteruitgaande economische situatie van de gilden. Teneinde de vereiste reusachtige bedragen terug te betalen, moeten de gilden de toegangsprijzen en de belastingen van hun leden verhogen. Tegenover een vrije industrie in volle expansie, zullen talrijke gilden geleidelijk verlaten worden.

Bijna een eeuw later wordt de integriteit van de "Gruute Met" opnieuw bedreigd. Op 13 januari 1793, Belgische en Franse Sansculottes voorzien zich van zware hamers en houden zich hardnekkig vol op alles die hun republikeins bewustzijn kwetst: verminkte beeldhouwwerken, in brand gestoken schilderijen, geplunderde zilverwerk... Geen enkel embleem van het Ancien Rťgime wordt gespaard. De gildenhuizen worden nationaal bezit verklaard en verkocht. Het plein zelf wordt door een besluit van 30 VentŰse Jaar IV (1795) "Volksplein" afgekondigd. Aan de begintijd van de Onafhankelijkheid, werd de Grote Markt voor een zeer korte tijd "het Regentschapplein" genoemd.

In 1852, wordt het "Sterhuis" gesloopt om de straat die naast het Stadhuis zich aan de linkerkant bevindt uit te breiden teneinde de doorgang van een lijn van omnibus op rails mogelijk te maken. Het is onder impuls van de burgemeester Karel Buls dat de Grote Markt langzaam heel zijn pracht zal terugvinden. Hij laat door de stad een overeenkomst goedkeuren die het verantwoordelijk voor de stand van de huizen maakt, door middel van een geringe deelname van de eigenaars aan de onderhoudskosten. In 1874, wordt het oud bouwvallig Koningshuis gesloopt en door de architect Pierre-Victor Jamaer in neogotische stijl heropgebouwd. Daar is sindsdien het Museum van de stad Brussel gevestigd. Het bewonderenswaardig huidig aspect van de andere huizen is het gevolg van een wijde en angstvallige restauratie die op de plannen van de architect De Bruyn is gebaseerd. De hoofdgevel, de zijgevels, de toren en de galerijen van het Stadhuis worden door meer dan 150 standbeelden versierd. In 1897 is "de Sterre" heropgebouwd, nauwer en met een stoep onder arcade. Hetzelfde jaar, wordt de 200e verjaardag van de renovatie van het plein met praal gevierd en de oude Sterstraat naar de naam van Karel Buls genoemd, ter ere van de inspanningen die tijdens twintig jaar door deze burgemeester worden geleverd om aan de Grote Markt zijn glans van vroeger terug te geven. Tenslotte is "den Coninck van SpaigniŽn" in 1902 op basis van de originele plannen van Jan Cosyn weer opbouwd.

Centrum van het economische leven van de stad, was de Grote Markt eveneens de plaats van de politieke vergaderingen, de strafbeschikkingen, de opstanden, de voorrechten, het gerecht en de openbare feestelijkheden. In 1356, de patriciŽr Everaerd ' t Serclaes verjaagt er de Vlaamse troepen van de graaf Lodewijk van Male, alvorens door de mannen van de heer van Gaasbeek in 1388 dodelijk verwond te worden, waarmee hij in conflict was gekomen om de rechten van zijn stad tegen onrechtvaardige eisen te verdedigen. In 1421 veroorzaakt Filip van Saint-Pol, regent van de Staten van Brabant, de opstand van de gilden en laat de Amman op de Markt onthoofden. Hendrik Voes en Jan Van Essen, twee jonge Antwerpse augustijnermonniken, kwamen op 1 juli 1523 op de brandstapel als straf voor zijn lutherse ketterij. Op 5 juni 1568, tegenover het huidige Koningshuis, de graven Lamoral van Egmont en Filip van Horne worden onthoofd, in opdracht van de hertog van Alba, verzonden in Brussel door Koning Filip II van Spanje om tegen de calvinisten ondersteunen door Willem van Nassau, Prins van Oranje, te strijden. Hun standbeelden die op de Grote Markt in 1864 Ommegang Bruxellesworden opgericht, bevinden zich vandaag op het Kleine Zavelplein. Op 19 september 1719 was het beurt aan gildedeken Frans Anneessens, wegens zijn betrokkenheid bij een volksoproer in de Oostenrijkse Nederlanden, op het schavot te beklimmen. Sinds 1930 dient het plein als achtergrond aan de Ommegang, een stoet in antieke kostuums van de gilden en de magistraten van de stad, oorspronkelijk uit de XIIIde eeuw, wanneer de grote Brabantse steden hun verjaardag vierden door een stoet zinnebeeldig van hun pracht, hun zeden en hun hartstochten.

Op 2 december 1998, de inspanningen op het gebied van restauratie die door Charles Buls en zijn opvolgers worden verricht worden door de inschrijving van de Grote Markt van Brussel op de prestigieuze Werelderfgoedlijst door de Commissie voor het Werelderfgoed van  Unesco gehouden in Kyoto (Japan) beloond. Vandaag is de Grote Markt, samen met het Atomium en de Manneken Pis, een van de voornaamste aantrekkingskrachten van de stad Brussel geworden. Elke twee jaar sinds 1986, bedekt de plaats zich op 15 augustus van een prachtig en kortstondig bloementapijt van 1.800 vierkante meters, samengesteld uit een miljoen kleurrijke begonia's, dat duizenden bezoekers uit de vier hoeken van de wereld aantrekt. De Grote Markt dient eveneens elk jaar als majestueuze achtergrond voor talrijke culturele en folkloristische gebeurtenissen en blijft, vandaag als gisteren, de lievelingsplaats van verzameling van de Brusselaars. Dankzij een webcam is het nu mogelijk alles wat er gebeurt te volgen.

                      
Brussels map  plan de Bruxelles stadsplan Brussel
mapa de Bruselas Stadtplan BrŁssel mappa di Bruxelles
Bryssel karta     mapa de Bruxelas     mapa Brukseli     harta Bruxelles
 
Web www.ilotsacre.be
Brussel Hotels Brussel
Restaurants Brussel
Autoverhuur Brussel